‘Het is gemakkelijker iemand te ontslaan, dan om te zorgen dat voor een aanpassing van de functie of het salaris. Er zijn namelijk nauwelijks manieren om dit af te dwingen', zegt Maarten van Gelderen, van Van Gelderen Arbeidsrechtadvocaten. Hij krijgt de afgelopen tijd meermalen per week vragen van werkgevers die vragen naar de mogelijkheden, ‘veel vaker dan eerder dit jaar.'

Zo vroegen GGZ-instelling Zonnehuizen en CBR dit jaar een loonoffer . Wat zijn volgens Van Gelderen de offers die je kunt vragen van je personeel?

1. Loon inleveren. ‘Hierover krijg ik erg veel telefoontjes de laatste maanden. Een offer van 10 tot 20 procent is heel gebruikelijk. Dat is inderdaad fors. Zeker voor mensen die een hypotheek en studerende kinderen hebben. Het probleem is vooral dat alle werknemers mee moeten doen, anders kun je het niet doorvoeren. Vanuit macro-economisch perspectief is dit een mooie optie, maar je kunt je voorstellen dat wie niet in de gevarenzone zit, wel twee keer nadenkt.'

2. Vrijwillige vertrekregeling. ‘Je kunt mensen vragen plaats te maken voor een ander. Dat gebeurt veel in grote organisaties, daar is zo'n vraag niet zo persoonlijk. Vaak geven bedrijven bij vrijwillig vertrek eenzelfde vergoeding als de kantonrechtersformule. Of natuurlijk - bij bedrijven waar het echt slechts gaat - een halve kantonrechtersformule. Ook deze optie is puur op basis van vrijwilligheid.'

3. Afzien van bonus. ‘Een manier om ervoor te zorgen dat je geen bonussen uit hoeft te keren is om je targets hoog te stellen. Dat kan werken. Maar als de bonussen niet direct aan de verkoop gerelateerd zijn, kun je aan personeel vragen om met minder genoegen te nemen.'

4. Minder uren werken. ‘Dit kun je als werkgever soms zelfs afdwingen. Je kunt dan een ontslagvergunning aanvragen bij het UWV Werkbedrijf met de aantekening dat je de werknemer in kwestie direct weer in dienst zult nemen maar dan voor minder uren per week. Volgens de Hoge Raad is een dergelijke constructie niet bij voorbaat verboden. In feite opent dit de weg voor een soort deeltijdontslag.'

5. Demotie. ‘Demotie raakt steeds meer in zwang. Je vraagt aan oude ervaren mensen een stap terug te doen, iemand anders leiding te laten geven en coachingsrol te pakken. Hoewel een aantal oudere werknemers daar best in mee wil gaan, zien ze daar uiteindelijk toch ook weer vaak vanaf. Dat is met name het geval als de demotie grote impact heeft op de pensioenopbouw.'

Van Gelderen waarschuwt dat HR-afdelingen - welk offer ze ook vragen - vooral hun casus duidelijk moeten hebben. ‘Heb een verhaal. Zeg tegen je mensen dat er tien man uit moet als ze niet 10 procent inleveren. En als er dan vragen komen, heb dan je huiswerk gedaan. De vraag over de gevolgen voor het pensioen, die komt. Zorg dat je hebt uitgezocht of je dat kunt compenseren.'