Dit meldt VNO-NCW op basis vvan de uitkomsten van de COEN-enquête over het vierde kwartaal van 2011. Deze enquête wordt vier keer per jaar uitgevoerd in opdracht van het Centraal Bureau voor de Statistiek, onderzoeksbureau EIM, VNO-NCW, MKB-Nederland en de Kamer van Koophandel.

Het somberst zijn de detailhandel, de bouw en de agrarische sector. Horecaondernemers zijn, mede dankzij het goede najaarsweer, het minst negatief. Voor het vierde kwartaal wordt een gematigde omzetstijging voorzien, maar bedrijven gaan zich voorbereiden op slechtere tijden. 

Meer zzp'ers
De werkgelegenheid bij de bedrijven daalde in het derde kwartaal licht, hoewel in de vorige COEN door ondernemingen op een kleine stijging werd gerekend. Verwacht wordt dat bedrijven het vierde kwartaal verder afslanken. Dat is in nagenoeg alle sectoren het geval. De inhuur van zzp'ers is toegenomen. Nu geeft 53 procent van de ondernemers aan gebruik te maken van zzp'ers, bij de vorige meting was dit nog 45 procent. 

Omzetverwachtingen 
Met uitzondering van de bouw zijn in alle sectoren de omzetverwachtingen voor 2012 weliswaar nog positief, maar een stuk minder minder optimistisch dan ze om dezelfde tijd vorig jaar waren over 2011. Dat geldt ook voor de exportverwachtingen voor 2012. Opvallend is dat ondernemers meestal positiever zijn over het eigen bedrijf dan over het economisch klimaat.