Er wordt heel wat gevraagd van werknemers in een veranderingsgerichte organisatie. Ze moeten flexibel zijn en kunnen omgaan met onzekerheid. Aan leidinggevenden de taak om het juiste klimaat hiervoor te scheppen. De Poel: ‘Aan de ene kant moeten ze een gevoel van veiligheid bij medewerkers stimuleren. Aan de andere kant is het zaak medewerkers in beweging en flexibel te krijgen.'

Goede balans
Uit het onderzoek van De Poel, ze promoveert binnenkort aan de Rijksuniversiteit Groningen, blijkt dat twee leiderschapsstijlen in het bijzonder geschikt zijn om een balans tussen deze twee aspecten te creëren: transformationeel en participatief leiderschap. De Poel: ‘Transformationele leiders hebben een inspirerende en motiverende stijl. Bij hen gaat het vooral om het uitdragen van een visie. De focus ligt op de toekomst: waar gaat de organisatie heen en wat willen we. Een participatief leider laat medewerkers doorgaans vaker meedenken in het besluitvormingsproces. Ook worden medewerkers gevraagd om input en dragen ze verantwoordelijkheid voor eventuele veranderingen.'

Hoewel beide types leiderschap geschikt zijn in een veranderingsgerichte werkomgeving, hebben ze elk een eigen rol. Zo kan transformationeel leiderschap vooral de cohesie onder individuele werknemers versterken door een sterke visie voor de toekomst van de organisatie uit te dragen. Participatief leiderschap stimuleert juist de beweging en flexibiliteit, bijvoorbeeld door het gehele team actief te betrekken bij het besluitvormingsproces.

Teamsamenstelling
De effectiviteit blijkt echter ook in belangrijke mate afhankelijk te zijn van de teamsamenstelling. ‘Transformationeel leiderschap is vooral effectief in een team met een meer diverse samenstelling. ‘Bij een team dat bestaat uit mensen met verschillende ervaring, is het risico aanwezig dat iedereen te veel zijn eigen wil doen. Om te voorkomen dat hierover conflicten ontstaan, kan een transformationeel leider het team managen op overeenkomsten. Zo krijg je alle neuzen dezelfde kant op.' Deze aanpak blijkt voornamelijk individuele effectiviteit en tevredenheid te stimuleren door een sterke identificatie met de organisatie te creëren.

Homogeniteit
Participatief leiderschap blijkt juist effectiever in teams met een homogene samenstelling. ‘In teams waar de medewerkers vooral dezelfde ervaring delen, kan het zijn dat er minder wordt gekeken naar mogelijkheden om te veranderen en vernieuwen. In die gevallen zorgt de participatieve aanpak voor de symbolische schop onder de kont,' aldus De Poel. ‘Een participatief leider zal vooral de samenwerking binnen een team stimuleren. Samen werken ze naar de veranderingsdoelen toe, waardoor hiervoor een gunstig klimaat wordt gecreëerd. Dit heeft als resultaten dat teams innovatiever worden en ook minder conflict ervaren', aldus De Poel.